Wat als je leert om eerst te luisteren, in plaats van te oordelen? En je ontdekt dat achter een boze reactie van een collega eigenlijk een andere vraag schuilt? Dat is precies wat de training Oordeelvrij Communiceren teweegbrengt. ‘De vaardigheden die de deelnemers leren, passen bij de cultuurverandering die deze organisatie nodig heeft’, vertellen drie Defensiemedewerkers die zijn getraind als trainer. Lees over hun ervaring en de verhalen die hen zijn bijgebleven.
Peter Diepens, adviseur Sociale Veiligheid bij Defensie, volgde zelf eerst de basiscursus Oordeelvrij Communiceren. Met zijn coachingsachtergrond was het een nieuw perspectief voor hem. ‘Het intrigeerde me en ik zei direct ‘ja’ toen ik werd gevraagd om de trainersopleiding te volgen. Ik ben overtuigd van het nut en belang van de training, voor mensen persoonlijk en voor de organisatie.’
Pascal Nast (CLAS) herkent dat verhaal. Als begeleider van studenten van het Defensity College hoorde hij via via van de training. Wat hem raakte was het idee van ‘ontwapenend communiceren’. ‘Daar bedoel ik mee dat dat je in een gesprek met de ander niet steeds zegt: jij doet dit of jij bent zo. Dat wekt namelijk weerstand. Als je leert spreken vanuit jezelf, met wat je waarneemt (‘Ik zie of ik hoor dat …’), dan bereik je de ander en maak je echt contact. Als ik dit met deze training aan collega’s kan bijbrengen, kunnen we uiteindelijk effectiever samenwerken.’
Iris van Milligen, unitmanager JIVC, coach en trainer bij Duurzaam Gezond Inzetbaar (DGI) en vertrouwenspersoon bij Defensie, werd getriggerd door de titel zelf. ‘Ik dacht: hoe kun je nou oordeelvrij zijn? Het maakte me nieuwsgierig. De training bleek een mooie aanvulling op mijn kennis over relationele communicatie. Als vertrouwenspersoon zie ik vaak dat mensen vastlopen in de werksituatie. Ik denk dat betere communicatie aan de ‘voorkant’ ervoor kan zorgen dat er minder onderlinge misverstanden en conflictsituaties ontstaan.’
Respectvol en effectief omgaan met elkaars kwaliteiten
De training Oordeelvrij communiceren helpt Defensiemedewerkers, burgers en militairen, om elkaars unieke kwaliteiten te zien, waarderen en benutten. Het project richt zich niet alleen op leidinggevenden en HR-medewerkers, maar ook op onderofficieren en manschappen. Voor (onder)officieren en manschappen wordt de training ‘in company’ aangeboden. Daarnaast is open inschrijving mogelijk voor alle Defensiemedewerkers. Mensen uit de eigen organisatie zijn opgeleid als trainer om cursussen aan hun collega’s te geven en zo bij te dragen aan een brede cultuurverandering met meer ruimte voor verschillen.
Het ASD heeft het project Oordeelvrij communiceren een Thema-subsidie toegekend van ruim 780.000 euro. Het project is gestart in 2023 en loopt tot en met juni 2026.
Het gedragsraam: een praktisch kompas
De vierdaagse training maakt deelnemers bewust van hun eigen, vaak onbewuste gedrag dat mensen buitensluit. Door oordeelvrij te communiceren, kun je op een andere manier conflicten hanteren, problemen oplossen en effectief omgaan met verschillen. En dat komt heel de organisatie ten goede. Waardering van ieders kwaliteiten draagt bij aan een sociaal veilige en inclusieve werkomgeving.
De kern van de training is het gedragsraam, een aanpak gebaseerd op het werk van psycholoog Thomas Gordon. Je kijkt naar het gedrag van de ander en beoordeelt of dat acceptabel voor jou is. Dan kijk je in welke categorie het gedrag valt: heeft de ander een probleem, heb ik een probleem, hebben we allebei een probleem? Of is er eigenlijk helemaal geen probleem? Op basis daarvan kies je bewust welke vaardigheden je inzet.
Peter: ‘Voor militairen is dit heel herkenbaar. Wij zijn gewend om te werken met instructiekaarten en stroomschema’s. Het gedragsraam is een praktisch schema waarbij sociale vaardigheden worden uitgesplitst in concrete stappen.’ Iris voegt toe dat het raamwerk ook helpt om niet meteen in de oplossingsmodus te schieten. ‘In de cursus ontdekte een deelnemer: ik héb helemaal geen probleem, het probleem ligt bij de ander. Dan hoef ik het niet op te lossen, maar gaat het erom ‘gewoon’ te luisteren. Dat geeft rust en dan kom je in een andere dynamiek.’
Verhalen die bijblijven
De drie trainers hebben ieder verhalen die ze niet vergeten. Pascal beschrijft een deelnemer die thuis vastliep in zijn relatie. Door de training begreep hij dat als iemand emotioneel overloopt, die emotie eerst ruimte moet krijgen. ‘Deze man leerde om zijn empathische deel aan te spreken. Door een stapje terug te doen, verbeterde de communicatie en ontstonden echte gesprekken.’
Peter vertelt over een deelneemster die dankzij de training het contact herstelde met haar zus, na jarenlange verwijdering. ‘Dat is voor mij het meest waardevolle, dat je ziet dat het direct impact heeft. En dan weet je: het werkt gewoon.’
Ruimte voor groei
Uit intern onderzoek blijkt dat 75% van de deelnemers de training zou aanraden aan collega’s. Verder vindt 60% de inhoud bruikbaar in de praktijk en de helft ervaart verbetering in het eigen functioneren. De open inschrijvingen zijn volgens alle drie de meest krachtige trainingen. Peter: ‘Mensen komen dan vanuit eigen motivatie en durven hun verhaal te delen. Wat er dan loskomt … Soms denk ik: wat ontzettend sterk dat je dit hier durft te vertellen. Blijkbaar ervaren ze op dat moment echt sociale veiligheid.’
De training Oordeelvrij communiceren is voor alle medewerkers bij Defensie waardevol, zowel voor burgers als militairen, omdat je beter leert samenwerken vanuit de kracht van het verschil. Iris: ‘In een organisatie is het goed dat je dezelfde taal spreekt, verschillende patronen op de werkvloer kunt herkennen en daar ook iets aan kunt veranderen.’ Pascal: ‘Misschien is het voor jonge militairen in de opleiding wat veel, maar het is in ieder geval goed om er kennis mee te maken, zodat je er later in de praktijk op terug kunt vallen.’
Olievlek groter maken
De drie trainers hebben in de afgelopen jaren al heel wat collega’s getraind. Ze zijn het erover eens: de training verdient een vaste plek binnen Defensie, als een waardevol onderdeel in een bredere cultuurverandering.
Het sterke punt: juist doordat er twee terugkommomenten zijn, beklijven de vaardigheden beter, aldus Pascal.
Iris: ‘Er is echt behoefte aan, want als de training op de site staat, is hij binnen de kortste keren volgeboekt.’
‘Deze training zet iets in werking in de organisatie, een verandering in hoe mensen met elkaar omgaan. Langzaam maar zeker maak je de olievlek steeds een beetje groter’, sluit Peter af.
